Znaczenie kuchni w kulturze i cywilizacji

Linie ewolucyjne naszych przodków i przodków współczesnych szympansów rozdzieliły się około 7 mln lat temu w Afryce. Ale to wcale nie znaczy, że odtąd droga do powstania człowieka była już całkiem prosta. Pierwsze hominidy różniły się od małp jedynie tym, że potrafiły dobrze chodzić na dwóch nogach. Nadal jednak równie świetnie się wspinały.

Potem powstały australopiteki o nieco większym niż u małp mózgu, a dopiero po nich pierwszy „ludzki” gatunek, Homo habilis. Przypominał wyglądem bardziej małpę niż człowieka, ale wyróżniał się tym, że używał kamiennych narzędzi do rozdrabniania i tłuczenia mięsa, dzięki czemu stawało się ono bardziej strawne. Mięsna dieta dała zaś wystarczającą ilość kalorii dla dalszego rozwoju mózgu.

Około 2 mln lat temu pojawił się Homo erectus. Jego budowa nie pozwalała mu już na nocowanie na drzewach, jak to mają w zwyczaju małpy. Za to większy, dzięki mięsnej diecie, mózg pozwolił na ujarzmienie ognia i używanie go dla ochrony przed drapieżnikami.

Tak przynajmniej uważa prof. Richard Wrangham, światowej sławy brytyjski antropolog i badacz zachowań szympansów, uczeń Jane Goodall. Od wielu lat pracuje i wykłada na Uniwersytecie Harvarda oraz współkieruje stacją badawczą w parku narodowym Kibale w Ugandzie. Jego książka pt. „Walka o ogień. Jak gotowanie stworzyło człowieka” ukazała się w Polsce w 2009 roku nakładem Wydawnictwa CiS.

Zwraca on uwagę, że układ pokarmowy człowieka nie jest przystosowany do trawienia surowego mięsa, podobnie zresztą jak i większości surowych pokarmów roślinnych. Musiał więc wyewoluować na diecie złożonej z przetworzonej termicznie żywności, a stąd wniosek, że ogień musiano stosować bardzo dawno, mimo że najstarsze znane nam paleniska nie mają nawet i miliona lat.

Żywność przetworzona jest łatwiej strawna, dostarcza też więcej kalorii. Można zużyć jej mniej, a spożywa się ją szybciej, co daje wolny czas na inną działalność. Wolny czas jest natomiast niezbędny dla rozwoju kultury i cywilizacji.

Zmiana sposobu odżywiania się człowieka – przejście na żywność przetworzoną z większym udziałem mięsa – wymusiła też rozwój innego istotnego składnika kultury: mianowicie więzi społecznych. Ponieważ silniejsi i nieobarczeni karmionymi piersią dziećmi mężczyźni zajmowali się polowaniem, kobiety po zebraniu roślinnych składników żywności zaczęły też gotować dla swoich partnerów, a nie tylko dla siebie i dzieci. Dawało im to dostęp (w ramach wymiany) do upolowanego przez nich mięsa, ale też – co jeszcze ważniejsze – mężczyźni dzięki wzajemnym układom wypracowanym na polowaniu dawali swoim partnerkom ochronę przed innymi mężczyznami, którzy jako silniejsi mogliby im odebrać zebraną przez nie żywność.

Ma to bardzo istotne znaczenie przy gotowaniu. Kucharz w buszu jest bowiem praktycznie bezbronny. Widok dymu znad paleniska i zapach gotowanej czy pieczonej żywności pozwalają z daleka wykryć jego działalność. A skoro nie ma jak się ukryć, jedyną ochroną przed rabunkiem mogą być stosunki społeczne.

Według prof. Wranghama w ten właśnie sposób gotowanie przyczyniło się do rozwoju ludzkiej kultury, a także instytucji małżeństwa. Każde z partnerów w małżeństwie było bowiem ekonomicznie zależne od drugiego, a także od społeczności jako takiej. W ślad za tym w ludzkiej psychice rozwinęły się właściwości pozwalające jeść razem w zgodzie i spokoju – inne naczelne wściekle awanturują się między sobą o pokarm. A także wzajemne więzi między partnerami w małżeństwie, jak choćby dodatkowe receptory wazopresyny, wprowadzające ludzki gatunek na drogę (wciąż nieukończoną jeszcze) ku monogamii.

A przecież więzi małżeńskie i wspólne biesiadowanie są to od wieków niesłychanie istotne składniki ludzkiej kultury.

Powyższy fragment pochodzi z książki dostępnej tutaj:

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: