Rola rolnictwa w kulturze i cywilizacji

Rozpoczęta w neolicie 10 tys. lat temu tak zwana rewolucja agrarna umożliwiła istną eksplozję demograficzną ludzkości. Odtąd już niemożliwy jest powrót do przedrolniczych metod gospodarowania – taka gospodarka nie wyżywiłaby nas po prostu.

Jestem gorącą zwolenniczką „cywilizacji trzeciej fali” Tofflera, a równocześnie interesuję się rolnictwem. Sam Toffler poświęca mu jednakże niewiele uwagi w swoich książkach, koncentrując się raczej na innych sprawach. Spróbuję więc chociaż częściowo wypełnić tę lukę i zastanowić się nad rolą rolnictwa w społeczeństwie „postindustrialnym”.

W epoce po rewolucji agrarnej dominowała przez tysiące lat w rolnictwie gospodarka ekstensywna, umiarkowanie szkodliwa dla środowiska. Epoka przemysłowa przyniosła z sobą konieczność wyżywienia gwałtownie rozrastających się miast; spowodowało to „farmeryzację” rolnictwa i pojawienie się intensywnych gospodarstw przemysłowych. Jest to jednak produkcja energochłonna i wysoce szkodliwa, zanieczyszczająca wody i glebę. W epoce „trzeciej fali” mamy szansę te jej negatywne oddziaływania skorygować.

Wraz z dekoncentracją budownictwa mieszkaniowego wzrastać będzie zapewne udział produkcji żywnościowej na niewielkie lokalne rynki, a maleć na potrzeby wielkich miast. Umożliwi to powrót do mniejszych gospodarstw rolnych, a nawet przestawienie się części z nich na produkcję ekologiczną mimo, że jest bardziej pracochłonna. Źródłem dodatkowych rąk do pracy może być odejście od wielkiego przemysłu oraz postępująca wraz z rozwojem techniki wydajność pracy w pozostałych działach gospodarki. Oczywiście spowoduje to zmniejszenie środowiskowej uciążliwości rolnictwa jako takiego.

To także będzie miało pozytywny wpływ na psychikę ludzką. Ponieważ więcej osób będzie miało w pracy do czynienia bezpośrednio z przyrodą, wzrośnie ogólny szacunek dla niej i być może nastąpi też odejście od idei „walki człowieka z przyrodą”. Zrozumiemy bowiem powszechnie, jak bardzo jesteśmy od niej zależni.

Także ludzie nie zajmujący się zawodowo rolnictwem będą mieli lepsze warunki do prowadzenia na własne potrzeby małej produkcji ogrodowej. Da to ponownie szansę pracy dzieciom, wyalienowanym w epoce przemysłowej nieomal całkowicie z gospodarowania. To z kolei zmniejszy frustrację młodzieży i ograniczy przestępczość nieletnich, skoro będą oni mogli legalnie zarabiać na własne potrzeby. Być może zostanie prawnie zniesiony anachroniczny już wówczas zakaz zatrudniania nieletnich także i w innych działach gospodarki. Przyczyni się to niewątpliwie do szybszego dojrzewania i usamodzielniania się młodych.

Dlaczego anachroniczny? W świadomości współczesnego człowieka takie stwierdzenie brzmi obrazoburczo, a co najmniej bardzo niepokojąco. Lecz zakaz ten wprowadzono dopiero w czasie rewolucji przemysłowej – z powodów humanitarnych. Praca w przemyśle jest bowiem zbyt ciężka i niedostosowana do potrzeb rozwojowych dzieci. Kiedy jednak w cywilizacji „trzeciej fali” przeniesie się ona na nowo głównie do małych przydomowych warsztatów czy wręcz domów, młodzież ponownie będzie mogła ją podjąć, tak jak to było za czasów cywilizacji „pierwszej fali”. Praca znów będzie częścią edukacji i wychowania. Argument o jej szkodliwości zniknie; dziecko chcące na przykład nauczyć się zawodu sąsiada będzie mogło jak dawniej pobierać u niego nauki odpłacając się w zamian swoją pracą.

A powracając do rolnictwa – ogólnie rzecz biorąc ma ono do odegrania jeszcze ważną rolę kulturową. Epoka przemysłowa odsunęła je na drugi plan w gospodarce; ale oto rolnictwo wraca i na pewno nie powiedziało jeszcze ostatniego słowa!

Fragment powyższy pochodzi z książki dostępnej tu:

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: